Obrazy Łukaszowców

Spotkanie Bolesława Chrobrego z Ottonem III u grobu św. Wojciecha (1000)

O udziale Polski w Wystawie Światowej, która odbyła się w 1939 roku w Nowym Jorku, wie się u nas niewiele. Nic dziwnego, bo wystawa, otwarta w maju, szybko zeszła na dalszy plan wobec wydarzeń absorbujących w tym czasie Polaków. Okazuje się jednak, że dla nas jej historia jeszcze się nie zakończyła, a to z powodu siedmiu obrazów, które zaprezentowano wtedy w Sali Honorowej polskiego pawilonu. Pisze o tym w wielkim skrócie pan Adam Michalak, uczestnik spotkań w Skolimowie, wnuk jednego z autorów tych dzieł, członka Bractwa Świętego Łukasza, Antoniego Michalaka.

Fundacja Jacka Maziarskiego od dwóch lat stara się upowszechniać wiedzę o obrazach Bractwa; ze specjalną wystawą opowiadającą o nich chcemy w najbliższym czasie dotrzeć do wielu miejsc w kraju i za granicą.

Siedem obrazów Bractwa św. Łukasza

namalowanych na Wystawę Światową w Nowym Jorku

 

Adam Michalak

 

W roku 1939 na Wystawie Światowej w Nowym Jorku Rzeczpospolita miała zaprezentować się jako żywo rozwijające się, silne państwo oparte na nowoczesnym przemyśle, posiadające zarazem długą i chwalebną historię. Zakładano, iż przekaz dotyczący  bogatych dziejów Polski skierowany pod adresem obywateli państwa tak młodego jak USA, powinien być syntetyczny i wyrazisty. Temu zadaniu miała służyć  Sala Honorowa pawilonu polskiego. Jednym z jej  głównych elementów była ekspozycja siedmiu obrazów prezentujących najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski, mające wielkie znaczenie zarówno dla narodu polskiego,  jak i dla dziedzictwa europejskiego. Wybrano następujące tematy:

  1. Bolesław Chrobry witający Ottona III pielgrzymującego do grobu św. Wojciecha. Rok 1000
  2. Chrzest Litwy. Rok 1386
  3. Nadanie przywileju zwanego Jedlneńskim (Neminem captivabimus). Rok 1430
  4. Unia Lubelska. Rok 1569
  5. Konfederacja Warszawska (uchwała o wzajemnej tolerancji wyznań religijnych). Rok 1573
  6. Odsiecz Wiednia. Rok 1683
  7. Konstytucja 3 Maja. Rok 1791

Do stworzenia tych prac wybrano jedną z najlepszych grup artystów II Rzeczypospolitej – Bractwo św. Łukasza. W roku 1938 w Kazimierzu Dolnym,  w ciągu trzech i pół miesiąca (tyle jedynie czasu przeznaczono na wykonanie dzieła) członkowie Bractwa: Bolesław Cybis, Bernard Frydrysiak, Jan Gotard, Aleksander Jędrzejewski, Eliasz Kanarek, Jeremi Kubicki, Antoni Michalak, Stefan Płużański, Janusz Podoski i Jan Zamoyski – pod przewodnictwem prof. Tadeusza Pruszkowskiego – namalowali siedem obrazów. Zastosowali metodę średniowiecznych cechów rzemieślniczych: każdy z członków Bractwa miał określone zadanie przy każdej z prac, zatem każda nich miała jedenastu autorów. Wykonano je temperą na obitych płótnem deskach o formacie 120 x 200 cm.

Obrazy, zakupione przez rząd polski, zostały wysłane na m/s Batory do USA. W 1939 r. zawisły w Sali Honorowej pawilonu polskiego w Nowym Jorku. Niestety, mimo że stanowiły własność rządu RP, nigdy do Polski nie powróciły. Po drugiej wojnie światowej  baron Stefan Kyburg de Ropp, komisarz polskiej wystawy w Nowym Jorku, przejął je jako rekompensatę za niewypłacone mu honorarium, po czym przekazał uczelni Le Moyne College w Syracuse w stanie Nowy Jork. Mimo wielu starań osób prywatnych, Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Ministerstwa Kultury RP obrazy nie wróciły do kraju. Wciąż znajdują się w bibliotece Le Moyne College w Syracuse w Stanach Zjednoczonych.

 

Przyjęcie chrześcijaństwa przez Litwę (1386)

Nadanie przywileju jedlneńskiego (1430)

Unia Lubelska (1569)

Uchwalenie konfederacji warszawskiej o wolności religijnej (1573)

Odsiecz Wiednia (1683)

Konstytucja 3 Maja (1791)